×

Mural Racławicka 7

O MURALU

Tytuł muralu: Mokotowska sanitariuszka z Powstania Warszawskiego
Autor: Bartosz Podlewski, Bakcyl Studio

Dziękuję, że przystanąłeś, by obejrzeć nasz mural i dowiedzieć się więcej o tym wyjątkowym miejscu.
Magdalena Baumann, koordynator projektu Syrena Invest, 1 lipca 2024

Mural na elewacji budynku Racławicka 7 przedstawia wizerunek sanitariuszki z mokotowskich oddziałów Powstania Warszawskiego. Kolorystyka utrzymana jest w odcieniach sepii i harmonijnie współgra z elewacją, a symbolika biało-czerwonych barw widoczna jest w kontraście pomiędzy skórą a ustami sanitariuszki. Sylwetka nawiązuje kształtem do dzielnicy Mokotów podkreślając dzieje, które mocno zapisały się na kartach historii Warszawy.

Od 1 sierpnia 1944 roku oddziały powstańcze Armii Krajowej m.in. „Baszta”, „Waligóra” wraz z harcerzami z batalionów Szarych Szeregów i ludnością cywilną z ogromną determinacją i wolą walki walczyły praktycznie do samego końca powstania. Po generalnym natarciu Niemców na Mokotów w 58 dniu, 27 września dzielnica skapitulowała. Na terenie bronionym przez powstańców mokotowskich działały szpitale oraz wiele punktów sanitarnych i opatrunkowych.

OKIEM AUTORA

Pomysł na mural sanitariuszek z Powstania Warszawskiego od razu wydał mi się intrygujący i potrzebny. Dotychczasowe upamiętnienia, takie jak pomnik Powstania Warszawskiego na Pl. Krasińskich, przedstawiają wyłącznie męskie postacie, a nawet chłopięce, jak Pomnik Małego Powstańca na Podwalu. Można więc odnieść mylne wrażenie, jakby w powstaniu nie były obecne kobiety, albo ich rola była na tyle marginalna, że nie warta upamiętnienia. Tymczasem według szacunków było ich ok. 12 tys., głównie sanitariuszek i łączniczek, ale też tych, które budowały barykady, odkopywały ludzi z gruzów i walczyły z bronią w ręku. Wykazały się ogromną odwagą i determinacją w walce o wolność, o rodzinę i bliskich, o dom, o swoje ukochane miasto. Upamiętnienie wszystkich uczestniczek powstania na Mokotowie byłoby niewykonalne. Dlatego zdecydowałem się na uniwersalny wizerunek pojedynczej kobiety, reprezentantki sanitariuszek, aby w ten sposób oddać im hołd.
Bartosz Podlewski, Bakcyl Studio

POWSTAŃCZE SANITARIUSZKI MOKOTOWSKIE

Ratowanie zdrowia żołnierzy Armii Krajowej i mieszkańców Warszawy było najważniejszym zadaniem Służby Zdrowia w konspiracji i w Powstaniu Warszawskim. Szczególne miejsce przypada sanitariuszkom, dziewczętom w różnym wieku, które poświęciły własne życie, niosąc pomoc rannym i chorym.

Punkty sanitarne i szpitale na Mokotowie we wrześniu 1944 roku zmagały się z rosnącą liczbą poszkodowanych w wyniku bombardowań i ostrzałów artyleryjskich pacjentów. Sanitariuszki wspomagały również rannych żołnierzy przechodzących kanałami do Śródmieścia przed kapitulacją Mokotowa. Niektóre były z nimi do końca, płacąc najwyższą cenę.

Takim przykładem jest komendantka sanitariatu kompanii O-2 „Misiewicza” Pułku AK „Baszta” Ewa Matuszewska „Mewa”, zastrzelona 26 września 1944 r. przez Niemców w Alei Niepodległości 117/119. Została za ten czyn odznaczona pośmiertnie Orderem Virtuti Militari.

Wśród wielu sanitariuszek mokotowskich należy wymienić sanitariuszkę Marię Chytrowską „Myszkę” udzielającą pomocy rannym w punkcie sanitarnym przy ulicy Kieleckiej 46, a następnie w Szpitalu Polowym na Malczewskiego 16 i 18, a także Stanisławę Olędzką „Sławę” pracującą przy Szustra 49.

Należy pamiętać, że tam gdzie były wykonywane zabiegi i operacje, również padały bomby grzebiąc jednocześnie personel lekarski i rannych. Po kapitulacji Mokotowa 27 września 1944 roku wiele sanitariuszek kontynuowało służbę w obozach jenieckich lub pomagając w przetrwaniu ludności cywilnej.

Dowiedz się więcej

SZKOLENIA SANITARIUSZEK

By przygotować się do roli sanitariuszki, kobiety przechodziły kursy organizowane m.in. przez Polski Czerwony Krzyż i Warszawską Szkołę Pielęgniarek. Młodsze natomiast zdobywały sprawność samarytańską w Związku Harcerstwa Polskiego, gdzie uczyły się zasad pierwszej pomocy, karności, rzetelności i wytrwałości.

Czas na pierwszy egzamin nastąpił podczas obrony Warszawy w punktach sanitarnych i szpitalach we wrześniu 1939 roku. W czasie okupacji niemieckiej sanitariuszki, ochotniczki, siostry zakonne z różnych zakonów, działające w konspiracji, kontynuowały szkolenia na tajnych kursach m. in. w Prywatnej Szkole Zawodowej dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego Warszawie dr Jana Zaorskiego, odbywały praktyki w warszawskich szpitalach, przechodziły szkolenia sanitarne w zorganizowanej jesienią 1941 roku Wojskowej Służbie Kobiet ZWZ–AK. Uczyły się też na kursach w lokalach prywatnych, gdzie lekarze wykładali fachową wiedzę.

Dziewczęta nabywały równolegle umiejętności teoretyczne studiując podręczniki, instrukcje z zakresu m.in.: musztry sanitarnej, techniki transportu rannych, urządzania pomocniczych szpitali, punktów ratowniczo-sanitarnych i izb chorych. Poznawały także typy lekarstw, metody i techniki zajmowania się rannymi, nabywały wiedzę na temat organizowania ekwipunku osobistego. Do tego dochodziła aktywność w zbieraniu środków sanitarnych, narzędzi chirurgicznych, opatrunków i lekarstw.

Szkolenia sanitarne miały miejsce we wszystkich obwodach Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Na terenie Mokotowa w V Obwodzie AK sanitariuszki przygotowywały lub brały aktywny udział w organizacji punktów ratowniczo-sanitarnych, szpitalików i szpitali polowych do wybuchu Powstania Warszawskiego. Na godzinę „W” 1 sierpnia 1944 roku sanitariuszki V Obwodu AK Mokotów były dobrze przygotowane.

W zajętych przez powstańców Szpitalach: Sióstr Elżbietanek przy ulicy Goszczyńskiego czy Państwowego Zakładu Higieny przy Chocimskiej aktywnie udzielały pomocy rannym powstańcom i ludności cywilnej. W Pułku AK „Baszta” oraz innych oddziałach mokotowskich w poszczególnych jednostkach liniowych funkcjonowały patrole sanitarne przygotowane do ratowania poszkodowanych, których wynosiły z linii walk. Dziewczęta były zaopatrzone w torby sanitarne i nosze. Pomoc rannym odbywała się w trudnych warunkach pod ostrzałem i podczas bombardowań lotniczych. Sanitariuszki nie raz stawały się ofiarami, ranne, traciły życie.

Opracowanie: Julian Borkowski, Muzeum m. st. Warszawy

NIEZWYKŁY ADRES – RACŁAWICKA 7

Adres budynku, na którym znajduje się mural, jest szczególny, gdyż wpisany w historię pewnej rodziny. Ma swój początek w 1913 roku, kiedy Aleksander Kałasa zdobył dyplom czeladniczy piekarza, a w 1932 roku otworzył rodzinną piekarnię „Kuracyjna” przy ulicy Racławickiej 7, w której zatrudnionych było 15 osób. Przez lata wypiekano tam pieczywo ręcznie, wyłącznie w oparciu o tradycyjne przepisy na zakwasie lub na rozczynach. Nazwa piekarni wywodziła się natomiast z pierwszej lokalizacji firmy w Konstancinie-Jeziornej (1910 rok), gdzie klientami byli kuracjusze bywający w Parku Zdrojowym.

Podczas okupacji właściciel wybudował podziemny magazyn, który mógł pomieścić nawet 60 ton mąki. Pomieszczenie służyło jednocześnie za schron. Gdy wybuchło Powstanie Warszawskie, Tadeusz Kałasa, syn założyciela, dysponował pełnym magazynem, dzięki czemu przez następne dwa miesiące wypiekał chleb dla wojska. Kiedy w połowie września mąka zaczęła się kończyć, mieszkańcy nocami przynosili ją w torbach po pięć, dziesięć kilogramów z opuszczonych niemieckich magazynów przy ulicy Podchorążych, by kontynuować wypiek chleba. 27 września 1944 roku wraz z kapitulacją Mokotowa Niemcy wyrzucili rodzinę Kałasów. W piecach był jeszcze gorący chleb.

31 października 1990 roku Tadeusz Kałasa odzyskał firmę, a w 1992  Urząd Dzielnicy Gminy Mokotów dokonał zwrotu nieruchomości. Piekarnia “Kuracyjna” działała do 2020 roku, a wspomnienia o jej wyjątkowych wypiekach przetrwały do dziś.

Historie dzielnicy i adresu Racławicka 7 ściśle łączą się i przeplatają. To opowieści o bohaterskich ludziach, etosie ich pracy, odwadze, przyjaźni i zaangażowaniu. Dlatego też inwestor, firma Syrena Invest, który miał wpływ na nowy charakter tego miejsca, poprzez mural i przekazanie historycznych informacji, postanowił zadbać o pamięć wcześniejszych właścicieli i ich zaangażowania społecznego, a także uczcić poświęcenie mokotowskich sanitariuszek z Powstania Warszawskiego.

Jesteś zainteresowany naszą ofertą? Zadzwoń +48 882 119 122

Szybki telefon